Zgryz otwarty u dziecka to jedno z najczęstszych zaburzeń zgryzowych obserwowanych przez ortodontów w wieku rozwojowym. Stanowi on poważne wyzwanie nie tylko dla lekarzy, ale także dla rodziców, którzy zaniepokojeni szukają skutecznych i bezpiecznych metod leczenia. W artykule wyjaśniamy, na czym polega zgryz otwarty, jakie są jego przyczyny, objawy i sposoby leczenia – zgodnie z aktualną wiedzą ortodontyczną i rozwojową dziecka.
Co to jest zgryz otwarty u dziecka?
Zgryz otwarty to wada ortodontyczna, w której następuje brak kontaktu siekaczy górnych z dolnymi, zarówno w stanie spoczynku, jak i podczas zwarcia. Oznacza to, że zęby przednie nie schodzą się na siebie, co prowadzi do powstania widocznej przerwy między nimi przy zaciśniętych szczękach. Zaburzenie może obejmować tylko zęby przednie (zgryz otwarty przedni) lub też zęby boczne (zgryz otwarty boczny).
Rodzaje zgryzu otwartego u dzieci
- Zgryz otwarty przedni – dotyczy zębów przednich, najczęściej górnych i dolnych siekaczy
- Zgryz otwarty boczny – dotyczy zębów trzonowych i przedtrzonowych
- Zgryz otwarty całkowity – obejmuje wszystkie zęby, zarówno przednie, jak i boczne, z wyraźnym brakiem kontaktu pomiędzy górnym a dolnym łukiem zębowym
Przyczyny zgryzu otwartego u dzieci
Przyczyny powstawania zgryzu otwartego u dzieci są wieloczynnikowe i mogą mieć zarówno podłoże środowiskowe, jak i genetyczne. Wśród najczęstszych czynników etiologicznych wyróżnia się:
Nawyki parafunkcyjne
- ssanie kciuka lub palców – długotrwałe ssanie powoduje nacisk na zęby przednie i zaburza ich prawidłowy rozwój
- ssanie smoczka – zwłaszcza po 3. roku życia prowadzi do deformacji łuków zębowych
- nawyki językowe – np. wsuwanie języka między zęby podczas połykania lub mówienia
Problemy laryngologiczne i strukturalne
- powiększone migdałki lub przerośnięty migdałek gardłowy – prowadzi do oddychania przez usta, co negatywnie wpływa na pozycję języka i rozwój szczęk
- przewlekłe zapalenia ucha, nosa, gardła – zaburzają prawidłową funkcję oddychania
- czynniki genetyczne – kształt twarzoczaszki, wielkość żuchwy i szczęki, uwarunkowane dziedzicznie
Objawy zgryzu otwartego u dziecka
Rodzice mogą zauważyć szereg charakterystycznych objawów wskazujących na obecność zgryzu otwartego. Należą do nich:
- przerwa między zębami przednimi przy zaciśniętych szczękach
- problemy z odgryzaniem i żuciem pokarmów, szczególnie miękkich
- trudności w wymowie głosek szczelinowych – np. „s”, „z”, „c”, „dz”
- oddychanie przez usta zamiast przez nos
- wysunięty język podczas mówienia i połykania
Diagnoza ortodontyczna zgryzu otwartego
Rozpoznanie zgryzu otwartego powinno być dokonane przez doświadczonego ortodontę dziecięcego. Proces diagnostyczny obejmuje:
- ocenę kliniczną – badanie w jamie ustnej przy różnych ustawieniach żuchwy
- analizę modeli diagnostycznych – wykonanie wycisków i odlewów łuków zębowych
- zdjęcia rentgenowskie – pantomogram i cefalogram do oceny rozwoju kośćca twarzoczaszki
- wywiad z rodzicami – weryfikacja nawyków dziecka i historii zdrowotnej
Skutki nieleczonego zgryzu otwartego
Nieleczony zgryz otwarty u dziecka może prowadzić do szeregu długoterminowych problemów funkcjonalnych i estetycznych. Wśród nich wyróżnia się:
- utrwalone wady wymowy, czasem trudne do skorygowania w wieku dorosłym
- zaburzona symetria twarzy i widoczna deformacja profilu
- problemy z żuciem i trawieniem pokarmów
- zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego i przewlekłe bóle szczęki
- wzmożone odkładanie płytki nazębnej w trudno dostępnych miejscach
Leczenie ortodontyczne zgryzu otwartego u dzieci
Skuteczne leczenie zgryzu otwartego wymaga podejścia wieloetapowego i interdyscyplinarnego, obejmującego ortodontę, logopedę oraz – w wybranych przypadkach – chirurga szczękowego i laryngologa.
Wczesna interwencja
U dzieci w wieku przedszkolnym kluczowe jest wyeliminowanie przyczyn, takich jak ssanie kciuka lub smoczka, oraz kontrola funkcji języka i toru oddychania.
Aparaty ortodontyczne
- płytki przedsionkowe – hamują parcie języka na przednie zęby i wspomagają prawidłową pozycję języka
- aparaty zdejmowane – stosowane przy lekkim zgryzie otwartym i dobrej współpracy pacjenta
- aparaty stałe (zamki) – w okresie uzębienia stałego, przy bardziej zaawansowanej wadzie
Terapia ortofoniczna i ćwiczenia miofunkcjonalne
Równolegle z leczeniem ortodontycznym konieczna jest praca z logopedą. Dziecko uczy się prawidłowego połykania, artykulacji i układania języka podczas spoczynku.
Współpraca z laryngologiem
U dzieci z przewlekłym oddychaniem przez usta niezbędna bywa konsultacja laryngologiczna w kierunku przerostu migdałków podniebiennych lub zaburzeń drożności nosa.
Różnice między zgryzem otwartym a innymi wadami zgryzu
| Cecha | Zgryz otwarty | Zgryz głęboki | Zgryz krzyżowy |
|---|---|---|---|
| Kontakt zębów przednich | Brak | Nadmierny | Skoszowany/zaburzony |
| Artykulacja | Znaczące problemy | Rzadziej występujące | W zależności od przypadku |
| Problemy estetyczne | Przerwa między zębami | Skrócenie dolnego odcinka twarzy | Asymetria dolnej szczęki |
Zgryz otwarty u dziecka – skuteczne strategie terapii i znaczenie wczesnej diagnostyki
Zgryz otwarty u dziecka to złożony problem, którego leczenie przynosi najlepsze efekty przy wczesnym rozpoznaniu i zaangażowaniu interdyscyplinarnego zespołu specjalistów. Eliminacja złych nawyków, kontrola funkcji językowych, leczenie ortodontyczne oraz wspomagająca terapia logopedyczna mogą skutecznie skorygować wadę i przywrócić dziecku zdrowy, funkcjonalny uśmiech. Co najważniejsze, szybkie podjęcie działań niweluje ryzyko rozwoju trwałych komplikacji estetycznych, funkcjonalnych i emocjonalnych.
